KAF | Fikir Atölyesi-3: Yapay Zeka ve Edebiyat

KAF | Kültür Araştırmaları ve Faaliyetleri Merkezi, "Fikir Atölyesi-3: Yapay Zeka ve Edebiyat" başlıklı toplantısını 19.12.2025 tarihinde Sofa kafede gerçekleştirmiştir. Merkez üyesi Avni Turan’ın sunumuyla başlayan atölye, daha sonra beyin fırtınası şeklinde ilerleyen bir sohbet ve tartışma ortamına dönüşmüştür. Avni Turan, yönelttiği sorularla atölye boyunca moderasyonu sağlamıştır.

Sunum sırasında, Will Slocombe ve Genevieve Liveley’in The Routledge Handbook of AI and Literature (2024) kitabının giriş kısmına değinilmiş; yapay zekanın "üretken yapay zeka" (Generative AI) olarak evrilmesi üzerinde durularak bu üretimin yaratıcı olup olamayacağı tartışılmıştır. Moderatör ayrıca konuyla ilgili literatür taramasından bahsederek diğer çalışmaların konuyu ele alış biçimlerini irdelemiştir. Sunumun devamında, senaryosunun tamamen ChatGPT 4.0 tarafından yazılması ve insan-yapay zeka sınırına odaklanması sebebiyle Peter Luisi’nin 2024 çıkışlı The Last Screenwriter filminden bahsedilmiş ve bu sınır üzerinden posthümanist bir yorum getirilmiştir.

Moderatör, tartışma ortamını derinleştirmek adına katılımcılara şu soruları yöneltmiştir:

• Bir senaryo yazarı (ya da herhangi bir sanatçı) eser üretirken yapay zeka modellerine müracaat ediyorsa burada yazar kimdir?

• Yazar sanatçı mıdır yoksa yapay zeka modeli mi? Eğer her ikisiyse yapay zeka modelinin "ortak yazar" olarak gösterilmesi gerekir mi?

• Yapay zeka modelleri "yaratıcı" bir eser ortaya koyabilir mi?

• Yapay zeka modelleri "insani" duyguları, durumları ve davranışları yeterli şekilde aktarabilir mi?

• 
  

Bu sorular çerçevesinde katılımcılar düşüncelerini belirtmiş ve tartışmalar sonucunda şu ortak görüşler öne çıkmıştır:

Deneyim Eksikliği

Yapay zeka deneyim yaşayamadığı ve yalnızca algoritmadan ibaret olduğu için insani anlamda yaratıcı bir yöne sahip olamaz; bu deneyim eksikliği yaratıcı üretimin önünde bir engeldir.

Taklit Sorunu

Yapay zeka daha önceki verileri ve örnekleri analiz edip bir formül oluşturarak hareket eder, bu nedenle ortaya konan ürün bir "yaratım"dan ziyade "taklit" olarak değerlendirilebilir.

Duygu Aktarımı

Bir yapay zeka modeli sadece belirli bir durum üzerinde yorum yapar. O durumu kendisi yaşamadığı ve deneyimlemediği için ürettiği metinlerde "gerçek" duygulardan söz edilemez.